Sınır Ötesi Karayolu Taşımacılığı

Transit

Transit rejimi nedir ve ne işe yarar

Transit rejimi, bir ülkeye giren yükün o ülkede gümrük işlemine tabi tutulmadan, mühürlü biçimde geçip başka bir ülkede işlem görmesini sağlayan gümrük usulüdür. Amaç, ara ülkelerde vergi tahakkuku olmadan yükün ilerlemesidir.

Bu rejimde yük ara ülkede gümrük gözetimi altında kalır; araç ve yük mühürlenir, giriş kapısında açılan dosya çıkış kapısında kapatılır. Dosyanın kapanmaması, teminatın çözülmemesine ve idari sürece yol açar; bu nedenle kapanış takibi taşımanın parçasıdır.

Belgeler

TIR karnesi ve CMR belgesi

TIR karnesi, uluslararası karayolu taşımacılığında transit işlemlerini tek bir belge üzerinden yürütmeyi sağlayan ve taraf ülkelerde geçerli olan gümrük transit belgesidir. Sistem, yükün ara ülkelerde tekrar tekrar beyan edilmesini ortadan kaldırır.

CMR ise uluslararası karayolu taşıma sözleşmesini belgeleyen taşıma senedidir; gönderici, taşıyıcı ve alıcı arasındaki sorumluluk ilişkisini ortaya koyar. TIR gümrük tarafını, CMR ticari ve hukuki tarafı kapsar; ikisi birbirinin yerine geçmez.

Araçlar

Yüke göre araç ve ekipman seçimi

Karayolu sevkiyatında araç tipi, yükün ambalajına ve boyutuna göre belirlenir. Tenteli araçlar yandan ve üstten yükleme imkânı verdiği için paletli ve hacimli sanayi yüklerinde kullanılır.

Kapalı kasa araçlar hava koşullarına duyarlı yüklerde tercih edilir. Gabari dışı ve ağır tonajlı parçalarda ise düşük yataklı ve modüler ekipman devreye girer; bu araçlarla yapılan taşımalar güzergâh etüdü ve geçiş izni gerektirir.

Sınır

Sınır kapısında süreci belirleyen etkenler

Sınır kapısındaki bekleme süresini belirleyen asıl etken evrakın hazır olup olmadığıdır. Eksik veya tutarsız bir belge, aracı sıranın sonuna düşürür.

Belge setini araç yola çıkmadan tamamlarız: taşıma senedi, fatura, çeki listesi, menşe belgesi ve transit dosyası birbiriyle tutarlı biçimde hazırlanır. Yükün araç üzerindeki yerleşimi de mühür ve muayene açısından önem taşır.

Bölgesel kapılar

Ticari karayolu yükünü taşıyan bölgesel kapılar

Suriye'ye bölgesel karayolu yükü dört kapı grubundan girer ve her karşılaştırmanın ilk adımı bunları adlandırmaktır. Türkiye'den kapılar, Reyhanlı'da Bab el-Hava'nın karşısındaki Cilvegözü, Kilis'te Bab es-Selame'nin karşısındaki Öncüpınar ve Cerablus'un karşısındaki Karkamış'tır; daha doğuda Akçakale, Ceylanpınar ve Nusaybin yer alır. Lübnan'dan kapılar Cedidet Yabus'un karşısındaki Masnaa, Dabbusiye'nin karşısındaki Abudiye ve Cusiye'nin karşısındaki Ka'a'dır. Ürdün'den kapı, Nasib'in karşısındaki Cabir'dir. Irak'tan yol, Kaim üzerinden Albukemal'e uzanır.

Körfez bu haritaya doğrudan Suriye'ye değmeden bağlanır. Birleşik Arap Emirlikleri'nden çıkan bir tır Suudi Arabistan'a El Guveyfat ve El Batha'dan girer, Krallığı kuzeye doğru kat eder, El Hadise'den çıkıp Ürdün'e El Ömeri'den girer ve Ürdün trafiğiyle birlikte Suriye'ye Nasib'den ulaşır. Bu nedenle her Körfez karayolu hareketi, Ürdün - Suriye sayfamızda anlatılan Ürdün transit rejiminde son bulur.

Bu kapılar arasında yararlı bir karşılaştırma mesafeye dayanmaz. Üç şeye dayanır: hareketi hangi idarenin işleme aldığı, yüklü tırın aktarmasız geçip geçmediği ya da yükün aktarılıp aktarılmadığı ve gümrük dosyasının nihayet nerede kapatıldığı. Bu üç cevap kapıya göre değişir ve fiyatımızı bunlara göre veririz.

Tır değişimi

Tırın değiştiği yer ve değiştiğinde maliyeti

Kapılar, yüklü yabancı bir tırın devam etmesine izin verip vermemeleri bakımından ayrılır. Bazıları aracı geçirir ve yük hiç yer değiştirmez. Diğerleri yükün gümrük sahası içinde alıcı ülkede kayıtlı bir tıra aktarılmasını ister; kuzey kapılarında ağırlıklı olan düzen bu karşılıklı aktarmadır.

Fark idari değil fizikseldir ve malın menşede nasıl paketlendiğine kadar uzanır. Aktarmasız geçiş tek elleçleme, tek sayım ve yükleme noktasından alıcıya kadar bozulmadan kalan tek bir mühür demektir. Aktarma ise iki elleçleme, iki sayım, gümrük gözetiminde takılan yeni bir mühür ve kimsenin denetlemediği ekipmanla yer değiştirmeye dayanabilmek için paletlenmiş, çemberlenmiş ve kap kap işaretlenmiş yük demektir.

Hangisinin geçerli olduğunu yük hazırlanmadan önce netleştiririz, çünkü ambalaj şartnamesi de fiyat da buna bağlıdır. Aktarmasız geçen bir kapıya göre hazırlanıp aktarma yapılan bir kapıya gönderilen yük, bölgesel karayolu koridorlarında eksik teslim taleplerinin kaynağıdır. Türkiye ve Lübnan hat sayfaları bu kapıların her birinin nasıl çalıştığını anlatır.

Dürüst karşılaştırma

Bölgesel bir harekette karayolu denizyolunu ne zaman geçer

Hareketin kesintisiz olması gereken yerde karayolu kazanır. Tedarikçinin rampasından alıcının sahasına tek bir araç gider; liman elleçlemesi, konteyner doldurma ve boşaltma ya da kaçırılacak bir aktarma bağlantısı yoktur. Bu, aksi halde konteynerin dolmasını bekleyecek parsiyel yüklere, duran bir tesis için acil sanayi yedek parçalarına, herhangi bir tahliye limanından çok içerideki varış noktalarına ve iki ek kaldırmanın zarar vereceği yüklere uyar.

Hacimde ve ağırlıkta denizyolu kazanır. Bir konteyner servisi, bir tır konvoyunu gerektirecek miktarları taşır; bir rıhtım, hiçbir karayolu izninin geçirmeyeceği ağır ve gabari dışı parçaları elleçler; uzun mesafelerde de karayolu maliyeti, deniz maliyetinden çok önce rekabetçi olmaktan çıkar. Hiç kara bağlantısı olmayan menşeler soruyu kendiliğinden cevaplar.

İkisinin arasında, bölgesel yükün çoğunun fiilen kullandığı çok modlu çözüm durur: bölgesel bir limana denizyolu ve oradan karayolu ya da bir limana karayolu ve ötesine denizyolu. Belirli bir sevkiyat için gerçekten var olan seçenekleri fiyatlar ve en son hangi modu rezerve ettiysek onu savunmak yerine karşılaştırmayı alıcıya gösteririz. Denizyolu, karayolu ve kapıdan kapıya teslimat aynı çeki listesi üzerinden fiyatlanır.